Trong nhiều tháng liền, Wall Street tập trung hoàn toàn vào một câu hỏi then chốt: chính xác Cục Dự trữ Liên bang (Fed) sẽ cắt giảm lãi suất bao nhiêu lần trong năm nay – hai, ba lần, hay nhiều hơn nữa? Giới đầu tư và phân tích đã tỉ mỉ “bắt tín hiệu” từ mọi bài phát biểu của Chủ tịch Fed Jerome Powell để tìm manh mối về khả năng nới lỏng chính sách tiền tệ trong tương lai gần. Tuy nhiên, báo cáo lạm phát mới nhất của Cục Thống kê Lao động Mỹ (US Bureau of Labor Statistics) đã hoàn toàn đảo lộn câu chuyện trên thị trường và buộc các nhà đầu tư phải chuẩn bị tinh thần cho kịch bản ngược lại.
Theo số liệu công bố, chỉ số giá tiêu dùng (Consumer Price Index – CPI) đã tăng 0,6% trong tháng 4, sau cú tăng 0,9% của tháng 3. Tính theo năm, lạm phát đã tăng tốc lên 3,8%, mức cao nhất kể từ tháng 5/2023. Thay vì hạ nhiệt như kỳ vọng, nền kinh tế Mỹ đang cho thấy một đợt bùng phát lạm phát mới. Hệ quả là kịch bản Fed không những không cắt giảm mà còn buộc phải tăng lãi suất trở lại không còn là điều xa vời. Đây là mối đe dọa mang tính nền tảng đối với các thị trường tài chính vốn đã định giá cho một thời kỳ tiền rẻ và điều kiện tài chính dễ dãi.
Ngay cả những thay đổi nhân sự tiềm tàng ở vị trí lãnh đạo ngân hàng trung ương cũng đang dần mất đi ý nghĩa trước đây. Donald Trump nhiều lần chỉ trích Powell vì chậm cắt giảm lãi suất, trong khi ứng viên nhiều khả năng được ông lựa chọn cho vị trí Chủ tịch Fed, Kevin Warsh, trước đây được thị trường nhìn nhận là người ủng hộ các biện pháp kích thích mạnh tay hơn. Tuy nhiên, áp lực giá cả leo thang đang khiến không gian chính sách của cơ quan điều hành ngày càng thu hẹp. Dữ liệu từ sàn giao dịch dự đoán Kalshi cho thấy rủi ro đang được định giá lại rất nhanh: xác suất Fed tăng lãi suất trước cuối năm 2027 đã lên tới 27% (một tháng trước, xác suất tăng lãi suất trong năm 2026 chỉ được ước tính ở mức 18,2%), khả năng tăng lãi suất trước tháng 7/2027 là 41%, và trước cuối năm 2028 là 77%.
Các yếu tố gây áp lực chínhBối cảnh vĩ mô hiện tại được định hình bởi một loạt yếu tố cơ bản đang hạn chế khả năng hành động của Fed và tạo rủi ro cho kinh tế Mỹ:
Giá năng lượng tăng vọt – động lực chính của lạm phát. Báo cáo CPI tháng 4 cho thấy chi phí năng lượng tăng 3,8% chỉ trong một tháng, đóng góp khoảng 40% mức tăng chung của rổ hàng hóa tiêu dùng. Giá xăng, dầu diesel, nhiên liệu máy bay và điện tăng cao hoạt động như một loại “thuế gián tiếp” đánh lên nền kinh tế. Nhiên liệu đắt đỏ tự động đẩy chi phí logistics, giá vé máy bay, chi phí sản xuất tại nhà máy, giá lương thực – thực phẩm và hóa đơn tiện ích của các hộ gia đình tăng theo. Leo thang địa chính trị và yếu tố Iran. Động lực chủ chốt đẩy giá năng lượng đi lên tiếp tục là căng thẳng địa chính trị ở Trung Đông và nguy cơ gián đoạn nguồn cung trên các tuyến đường biển trọng yếu. Việc đàm phán hòa bình gần đây thất bại và triển vọng xung đột vũ trang bùng phát trở lại đang giữ giá dầu Brent ở mức cao. Nếu căng thẳng xoay quanh Iran leo thang hơn nữa, yếu tố năng lượng sẽ tiếp tục thúc đẩy lạm phát chung tăng cao. Sự đảo chiều mạnh mẽ trong kỳ vọng thị trường. Nhà đầu tư đang buộc phải vội vã điều chỉnh lại chiến lược. Nếu như trước đây, kịch bản cơ sở là lãi vay giảm dần đều, thì hiện tại, thị trường bắt đầu định giá cho một giai đoạn kéo dài của điều kiện tài chính thắt chặt và rủi ro bước vào một chu kỳ tăng lãi suất mới. Dữ liệu từ sàn dự đoán Kalshi cho thấy rõ rằng giới đầu tư không còn tin vào khả năng lạm phát sớm quay trở lại mục tiêu 2%. Cái bẫy cho chính sách tiền tệ của Fed. Cơ chế truyền thống của Fed là tăng lãi suất để hạ nhiệt nhu cầu – đối với nhà ở, ô tô và đầu tư kinh doanh. Tuy nhiên, lãi suất gần như bất lực trước các cú sốc nguồn cung hàng hóa cơ bản: ngân hàng trung ương không thể tăng sản lượng dầu, không thể lập tức đảm bảo an toàn hàng hải, cũng không thể trực tiếp giải quyết một cuộc xung đột quốc tế. Kết quả là Fed rơi vào thế “tiến thoái lưỡng nan” giữa hai rủi ro lớn: hoặc duy trì/tăng lãi suất và chấp nhận nguy cơ tăng trưởng kinh tế chậm lại, hoặc nới lỏng và để lạm phát trượt khỏi tầm kiểm soát. Triển vọngDựa trên phân tích các dữ liệu hiện có, dự báo của chúng tôi về các bước đi tiếp theo của Fed và tình trạng của thị trường tài chính như sau:
Trong ngắn và trung hạn, nhà đầu tư nên loại bỏ hoàn toàn khỏi kịch bản cơ sở bất kỳ giả định nào về việc cắt giảm lãi suất nhanh và mạnh. Kỳ vọng về một chính sách tiền tệ nới lỏng đang nhường chỗ cho một giai đoạn bất định kéo dài với điều kiện tài chính chặt chẽ.
Yếu tố quyết định chủ chốt sẽ là diễn biến giá dầu và quỹ đạo xung đột liên quan đến Iran. Nếu căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông duy trì hoặc leo thang, cấu phần năng lượng sẽ tiếp tục gây áp lực lên CPI, khiến mục tiêu 2% trở nên không thể đạt được. Trong trường hợp đó, Fed – với xác suất cao hơn nhiều so với mức 27–41% hiện nay – sẽ buộc phải chuyển từ trạng thái tạm dừng sang thực sự tăng lãi suất nhằm ngăn kỳ vọng lạm phát bị “neo” ở mức cao.
Đối với thị trường vốn, điều này báo hiệu một sự chuyển đổi trong “tâm lý thời đại”: giai đoạn lạc quan dựa trên hy vọng tiền rẻ đã khép lại. Cổ phiếu và trái phiếu sẽ phải thích nghi với một môi trường mà chi phí vay vốn vẫn ở mức cao lâu hơn đáng kể so với những gì Wall Street từng kỳ vọng, trong đó rủi ro về một chu kỳ thắt chặt mới trở thành yếu tố then chốt chi phối biến động trong những năm tới.